Szanowni Państwo,

serdecznie zapraszamy na XI Międzynarodowy Kongres Psychiatrii Sądowej, który odbędzie się 14–15 maja 2027 roku w Gdyni.

Przez dziesięć dotychczasowych edycji Kongres stał się miejscem bezpośredniej rozmowy sędziów, psychiatrów, lekarzy specjalizujących się w psychiatrii, psychologów, prokuratorów, adwokatów oraz przedstawicieli nauki. Doświadczenie poprzednich spotkań pokazało, że właśnie taka formuła jest najbardziej potrzebna. Bardzo dobre opinie uczestników potwierdzają, że nie da się jej zastąpić ani wykładem wyłącznie medycznym, ani konferencją wyłącznie prawniczą. Najwięcej uczymy się wtedy, kiedy ten sam problem możemy zobaczyć z obu stron.

Dla psychiatrów i lekarzy specjalizujących się w psychiatrii

Psychiatra występujący w roli biegłego znajduje się w sytuacji zasadniczo odmiennej od codziennej relacji lekarz–pacjent. Nie wystarczy prawidłowo rozpoznać zaburzenie psychiczne. Trzeba jeszcze odpowiedzieć na ściśle określone pytanie sądu, odtworzyć stan psychiczny odnoszący się niekiedy do zdarzenia sprzed wielu miesięcy lub lat, ocenić znaczenie stwierdzonych zaburzeń dla funkcjonowania badanego, jasno wskazać granice własnych wniosków i potrafić je obronić.

Jak różnicować objawy rzeczywiste i symulowane? Jak oceniać ryzyko ponownego zachowania niebezpiecznego? Jak przedstawiać sądowi niepewność diagnostyczną? Kiedy rozpoznanie psychiatryczne ma znaczenie dla oceny poczytalności, a kiedy go nie ma? Jak opiniować osobę z zaburzeniem neurorozwojowym, organicznym, psychotycznym czy zaburzeniem osobowości? Gdzie przebiega granica kompetencji biegłego?

Dobry psychiatra nie staje się automatycznie dobrym biegłym. Opiniowania sądowo-psychiatrycznego trzeba się nauczyć.

Szczególnie zapraszamy więc lekarzy w trakcie specjalizacji z psychiatrii. To możliwość zetknięcia się z problemami, których nie da się w pełni nauczyć z podręcznika, oraz poznania sposobu myślenia osób, dla których przygotowywana jest opinia – sędziów.

Dla sędziów

Wiedza psychiatryczna coraz częściej staje się elementem materiału, na podstawie którego trzeba podjąć decyzję procesową lub wydać orzeczenie. Sędzia nie musi być psychiatrą. Musi jednak wiedzieć, czego może oczekiwać od opinii psychiatrycznej, czego opinia nie jest w stanie rozstrzygnąć i jakie pytania należy zadać biegłemu.

To szczególna kompetencja.

Jak ocenić opinię, która jest formalnie kompletna, ale jej wnioski nie wynikają jednoznacznie z przedstawionego badania? Co zrobić, kiedy biegli różnią się w swoich ocenach? Jak rozumieć prawdopodobieństwo i ryzyko w psychiatrii? Jak odróżnić diagnozę kliniczną od odpowiedzi na pytanie prawne? Jak interpretować niepewność, której w medycynie nie zawsze można uniknąć? Kiedy potrzebna jest opinia uzupełniająca, a kiedy kolejny zespół biegłych nie wniesie już nowej wiedzy?

To nie są zagadnienia teoretyczne. To sytuacje, z którymi sędzia rzeczywiście musi się zmierzyć i za których rozstrzygnięcie ostatecznie odpowiada sąd.

Europejskie standardy psychiatrii sądowej wyraźnie wskazują, że rolą biegłego jest przedstawienie wiedzy specjalnej, w tym również ujawnienie istniejących wątpliwości i ograniczeń. Ostateczna decyzja prawna pozostaje jednak decyzją sądu. Im lepiej sędzia rozumie możliwości i ograniczenia psychiatrii, tym trafniej może korzystać z opinii biegłych.

Dlatego Międzynarodowy Kongres Psychiatrii Sądowej jest również spotkaniem dla sędziów. Nie po to, aby uczyć sędziów psychiatrii, lecz aby stworzyć możliwość lepszego rozumienia dowodu z opinii psychiatrycznej, rozmowy z doświadczonymi biegłymi oraz przedyskutowania problemów, które pojawiają się w rzeczywistych postępowaniach.

Dla sędziego może to być jedna z niewielu okazji, by zadać psychiatrze pytanie poza salą rozpraw. Dla psychiatry – równie rzadka możliwość usłyszenia od sędziego, czego rzeczywiście potrzebuje on od biegłego, aby móc odpowiedzialnie orzekać.

Jedna sprawa – dwie perspektywy

W kolejnych edycjach Kongresu podejmowaliśmy zagadnienia poczytalności, środków zabezpieczających, oceny ryzyka przemocy, tajemnicy psychiatrycznej, udziału osoby z zaburzeniami psychicznymi w postępowaniu, praw pacjenta czy nowych problemów związanych z neuroróżnorodnością. Dyskusje te nie kończyły się wraz z ostatnim slajdem. Prowadziły do wymiany doświadczeń, wskazywania problemów wymagających zmian, a w niektórych obszarach również do inicjowania dalszych prac eksperckich.

Po dziesięciu edycjach wiemy już, że największą wartością tego Kongresu nie jest zgodność poglądów. Jest nią możliwość rzeczowej rozmowy ludzi, którzy patrzą na ten sam problem z różnych perspektyw i muszą wspólnie znaleźć rozwiązanie.

Właśnie dlatego zapraszamy do Gdyni psychiatrów, lekarzy specjalizujących się w psychiatrii oraz sędziów. Mamy nadzieję, że również prezesi sądów i osoby odpowiedzialne za doskonalenie zawodowe sędziów potraktują udział w Kongresie jako wartościową formę pogłębiania kompetencji w obszarze, w którym jakość współpracy pomiędzy sądem a biegłym ma bezpośrednie znaczenie dla jakości orzecznictwa.

Bo w psychiatrii sądowej nie chodzi o to, aby sędzia myślał jak psychiatra ani psychiatra jak sędzia.

Chodzi o to, aby każdy z nich bardzo dobrze rozumiał swoją rolę, kompetencje i granice – oraz potrafił właściwie korzystać z wiedzy drugiej strony.

Serdecznie zapraszamy do Gdyni.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki

dr n. praw. SSA Krzysztof Eichstaedt